του Γιάννη Μπράχου•

Η πρόσφατη συνάντηση του Έλληνα Πρωθυπουργού με τον Πρόεδρο της Ρωσίας έγινε στη σκιά της κρίσης στην Ουκρανία, της αύξησης των τιμών ενέργειας και της ρευστότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το timingτης ελληνο-αμερικανικής συμφωνίας και οι δηλώσεις κυβερνητικών αξιωματούχων δεν διευκόλυναν το έργο του.
Όλοι οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η ένταση στην Ουκρανία αυξάνει την πιθανότητα αποσταθεροποίησης στην περιοχή των Βαλκανίων. Η ελληνο-αμερικανική συμφωνία με τις νέες βάσεις όπως στην Αλεξανδρούπολη και την αναβάθμιση της σημαντικής βάσης της Σούδα προβλήθηκε ως επιλογή ενίσχυσης της χώρας έναντι της τουρκικής απειλής. Για τον λόγο αυτό η έμφαση επικοινωνιακά δόθηκε στις αντιδράσεις της Τουρκίας ως προς την βάση της Αλεξανδρούπολης.

Η Ελλάδα και οι ΗΠΑ υπέγραψαν πενταετή παράταση της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, η οποία ανανεώνεται κάθε χρόνο από το 1990, με την προϋπόθεση ότι θα παραμείνει σε ισχύ επ' αόριστον στη συνέχεια, εκτός εάν κάποια από τις δύο χώρες δώσει προειδοποίηση δύο ετών.

Σύμφωνα όμως, με δηλώσεις Ανώτερου αξιωματούχου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ η κυβέρνηση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, αφού επέλεξε τις γαλλικές φρεγάτες, «κατέβαλε πολύ κόπο για να τονίσει ότι αυτό σε καμία περίπτωση δεν απομειώνει τη σχέση ΗΠΑ-Ελλάδας».Ο αξιωματούχος τόνισε επίσης ότι, παρά τις δημόσιες δηλώσεις, η κατάσταση μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας έχει «βελτιωθεί σημαντικά».Ο ίδιος ανέφερε «Οι δύο κυβερνήσεις σε πολιτικό επίπεδο έχουν αποφασίσει ότι δεν επιθυμούν να επαναληφθεί αυτό που ζήσαμε όλοι το καλοκαίρι του 2020».

Αν έτσι έχουν τα πράγματα ο χρόνος επιλογής ολοκλήρωσης και οι πρόνοιες της συμφωνίας με τις ΗΠΑ έγινε με πολιτικό κριτήριο την ικανοποίησηαμερικανικών αιτημάτων. Είναι προφανής η συμμαχική σχέση ΗΠΑ-Ελλάδας, καθώς επί 30 έτη ετησίως ανανεωνόταν η συμφωνία, αλλά ταυτόχρονα επιβεβαιωνόταν η υποστήριξη των ΗΠΑ σε πάγιες εθνικές θέσεις.

Πέραν αυτού τίθεται το ερώτημα κατά πόσον η νέα συμφωνία συμβάλει στην σταθερότητα της περιοχής και διασφαλίζει τη χώρα μας από περιπέτειες. Η σταθερότητα των Βαλκανίων επηρεάζεται σημαντικά από τις εξελίξεις στην Ουκρανία. Η Ρωσία εκλαμβάνει την επέκταση του ΝΑΤΟ και την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων εγγύτερα στα σύνορα της ως επιθετική κίνηση της Δύσης.

Υπενθυμίζεται ότι με απόφαση της ΕΕ στη Συνόδου Κορυφής του 2013 στο Βίλνιους υιοθετήθηκε η ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας. Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία υποτίμησε την στρατηγική σημασία για την Ρωσία μιας φιλικής ή, στη χειρότερη εκδοχή, ουδέτερης Ουκρανίας.

Το αποτέλεσμα της επιλογής αυτής ήταν η προσάρτηση της Κριμαίας και η ενίσχυση της ανασφάλειας στα γειτονικά κράτη όπως της Βαλτικής, τα οποία είχαν ιστορικά δύσκολη σχέση με τη Ρωσία.

Σήμερα η ιστορία επαναλαμβάνεται με την γραφειοκρατία του ΝΑΤΟ να δίνει έμφαση στην πεπατημένη αντι-ρωσική προσέγγιση, ενώ η ΕΕ απειλεί την Ρωσία με κυρώσεις. Στις Βρυξέλλες αναλυτές αμφισβητούν κατά πόσον η επιλογή αυτή εξυπηρετεί  τις προκλήσεις ασφαλείας της ΕΕ τον 21ο αιώνα. Το ΝΑΤΟ παραμένει ο βασικός θεσμός για την ευρωπαϊκή και την παγκόσμια ασφάλεια, αλλά δεν θα πρέπει να αναλώνει τους «περιορισμένους» πόρους του σε ψυχροπολεμική ένταση με τη Ρωσία πριν εξαντλήσει κάθε άλλη εναλλακτική.

Η πολιτική της ΕΕ το 2013 στην Ουκρανία διατάραξε τις εμπορικές ροές μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας, με υψηλότερο κόστος κυρίως στις νότιες χώρες της ΕΕ και την απώλεια της ρωσικής αγοράς για τα ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα. Σήμερα καθώς η ΕΕ επιχειρεί να εξέλθει από την κρίση της πανδημίας και συνεχίζεται η ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ από την Ρωσία, το κόστος νέων οικονομικών κυρώσεων θα επιβραδύνει την ανάπτυξη της ΕΕ. Μεταξύ των χωρών της ΕΕ η επιβάρυνση θα είναι δυσανάλογη στις νότιες υπερχρεωμένες χώρες της ΕΕ, όπως η χώρα μας.

Σε περίπτωση κρίσης στην ευρύτερη περιοχή γειτνίασης της χώρας μας, οι εκτιμήσεις μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας θα δοκιμασθούν, καθώς η ελληνική οικονομία εξαρτάται από τον τουρισμό, ο οποίος θα πληγεί σε περίπτωση εντάσεων στη Βαλκανική. Επίσης, ενδεχόμενη γεωπολιτική κρίση θα περιορίσει τις προοπτικές αναβάθμισης της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας για μετά το 2023.

Υπό αυτή την οπτική, η επιλογή του χρόνου υπογραφής της ελληνο-αμερικανικής συμφωνίας ενισχύει την ανασφάλεια στην Βαλκανική, σε περίπτωση απευκταίας έντασης στην Ουκρανία.

Επίσης πρέπει να αξιολογηθεί το ενδεχόμενο αναβάθμισης της σημασίας της  Τουρκίας στη Μαύρη Θάλασσα και στα Βαλκάνια λόγω τηςκρίσης στην Ουκρανία.Η Τουρκία διαθέτει στρατηγική συμφωνία με την Ουκρανία, μεταξύ άλλων με προγράμματα συμπαραγωγής dronesκαι τεθωρακισμένων οχημάτων. Η Τουρκία μάλλον θα αποφύγει να στραφεί ευθέως κατά της Ρωσίας, αλλά σε ενδεχόμενη κρίση στα Βαλκάνια θα παρέμβει ως περιφερειακή δύναμη για την «προστασία του μουσουλμανικού πληθυσμού».

Εφόσον, η Δύση δεν εκτονώσει την κρίση με  διπλωματική διευθέτηση, ώστε όλες οι πλευρές να διασώσουν την εικόνα τους, η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί εν μέσω αναταραχής στα Βαλκάνια, με αστάθεια και υψηλό οικονομικό κόστος.

Η Ελλάδα έχει κάθε συμφέρον από την σταθεροποίηση των Βαλκανίων, την ειρηνική συμβίωση όλων των εθνοτήτων και την προοπτική οικονομικής ανάπτυξης της περιοχής. Το συμφέρον αυτό δεν συμβαδίζει με τον ανταγωνισμό των δυνάμεων στην περιοχή ή μεσυγκρούσεις δια αντιπροσώπων.

Η ελληνο-αμερικανική συμφωνία είναι θετική για τη χώρα, στο βαθμό που εμπεδώνει την σταθερότητα των Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου. Σε αντίθετη περίπτωση μπορεί να μετατραπεί στον παρόντα χρόνο σε βάρος. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσον η κυβέρνηση έχει διασφαλίσει οικονομικό μηχανισμό αναπλήρωσης του κόστους στην ελληνική οικονομία σε περίπτωση επιβολής νέων κυρώσεων στη Ρωσία ή/και σε ενδεχόμενη κρίση στα Βαλκάνια.

*Οικονομολόγος-πρώην Γενικός Γραμματέας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων Υπουργείου Εξωτερικών.