του Γιάννη Μπράχου•


Η Βόρεια Μακεδονία και η Μολδαβία είναι δύο χώρες με χαμηλό κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα 5.720$ και 4.570$ αντίστοιχα, με ισχυρές μειονότητες σε ευαίσθητη γεωπολιτική θέση. Στην ευρύτερη περιοχή  οι δύο χώρες αποτελούν γεωπολιτικά κλειδιά για ισχυρούς διεθνείς παράγοντες.Η γεωγραφική θέση της Μολδαβίας και της Βόρειας Μακεδονίας είναι η κατάρα τους, αλλά και η ευκαιρία τους: ανάλογα με την πορεία των σχέσεων Δύσης-Ανατολής, είτε είναι στην πρώτη γραμμή της αντιπαράθεσης,είτε χρησιμεύουν ως γέφυρα. Σήμερα, οι δύο χώρες βιώνουν την αντιπαράθεση στη διελκυστίνδα Ανατολής-Δύσης.

Προφανέστατα οι κίνδυνοι αποσταθεροποίησης αφορούν την Ελλάδα  με την κυβέρνηση παρακολουθεί  τους κινδύνους μάλλον αποστασιοποιημένη. Το αποτέλεσμα της αντιπαράθεσης Ανατολής-Δύσης διαπιστώνεται στη τρέχουσα πολιτική κατάσταση της Βόρειας Μακεδονίας,όπου ενδυναμώνονται εθνικιστικές απόψεις και εθνοτικές αντιθέσεις. Η πολιτική κρίση στη γειτονική χώρα οδηγεί στην οικονομική στασιμότητακαι η δυσπραγία στηρίζει τη μετανάστευση κυρίως της νεολαίας.Η κυβέρνηση Ζάεφ με την Συμφωνία των Πρεσπών αποσκοπούσε στην ένταξη της χώρας του στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ, με διττό στόχο τη διασφάλιση της ασφάλειας και την βελτίωση της οικονομικής προοπτικής της χώρας. Η ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας στο ΝΑΤΟ, συνδυάστηκε με την ελπίδα της ταχείας ένταξης στην ΕΕ, προκειμένου η χώρα να ενισχυθεί οικονομικά.

Η στάση της ΕΕ απογοήτευσε τους πολίτες της Βόρειας Μακεδονίας, όπως και τους πολίτες των Δυτικών Βαλκανίων,ενισχύοντας τον εθνικισμό στην περιοχή. Η θέση της ΕΕ ότι δεν θα δεχτεί κανένα νέο κράτος μέλος στο ορατό μέλλον, διαβρώνει την επιρροή της ΕΕ, η οποία είχε καταστεί ισχυρή πολιτική και οικονομική δύναμη. Διεθνείς παράγοντες, όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα θα επιχειρήσουν να καλύψουν το κενό στην περιοχή, διαβλέποντας τη φθίνουσα παρουσία της Ε.Ε.

Τον Ιούλιο, στη Μολδαβία το φιλο-ευρωπαϊκό κόμμα κέρδισε τις εκλογές ευελπιστώντας στην αναζωπύρωση της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης με την ΕΕ και τη βελτίωση της οικονομικής πραγματικότητας. Κατ’ αναλογία με τη Βόρεια Μακεδονία, η Μολδαβία ενίσχυσε την συνεργασία της με το ΝΑΤΟ, με τη λειτουργία γραφείου πληροφοριών.

Τόσο η Βόρεια Μακεδονία, όσο και η Μολδαβία συνιστούν βαρόμετρο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η διατάραξη της εύθραυστης ισορροπίας των δύο χωρών, υπό την επήρεια της σχέσης Ανατολής-Δύσης, οδηγεί σε γεωπολιτική και οικονομική αποσταθεροποίηση την ευρύτερη περιοχή γειτνίασης.

Οι δύο χώρες παραμένουν εξαρτημένες από διεθνείς παράγοντες των οποίων τα διαφοροποιημένα συμφέροντα μεταβάλλονται στο χρόνο. Οι διαδοχικές πολιτικές κρίσεις και ο εσωτερικός διχασμός στις δύο χώρες κλονίζουν την κρατική οντότητα τους και υποβαθμίζουν τον έλεγχο στο δικαστικό σώμα, την οικονομία και την επικράτεια της χώρας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις το κράτος δικαίου υποχωρεί, δημιουργώντας γόνιμο περιβάλλον στην άνθηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, υποκαθιστώντας την πραγματική λειτουργία της οικονομίας, απομακρύνοντας τις χώρες από την ευρωπαϊκή προοπτική.

Όσο διατηρείται η τρέχουσα πολιτική της ΕΕ έναντι των Δυτικών Βαλκανίων, τόσο περισσότερο υποχωρεί η προσαρμογή της περιοχής στις αρχές και τους κανόνες της ΕΕ. Η προθυμία των χωρών της περιοχής να αναλάβουν μεταρρυθμίσεις παραμένει συνδεδεμένη με την αξιόπιστη προοπτική ένταξης στην ΕΕ.

Αντίστοιχα η Ανατολική Εταιρική Σχέση (ΑΕΣ), η οποία προωθεί το ευρωπαϊκό κεκτημένο στις χώρες γειτονίας (πρώην χώρες της ΕΣΣΔ), έχει παύσει να αποτελεί προτεραιότητα της ΕΕ. Η Δημοκρατία της Μολδαβίας έχει Συμφωνία Σύνδεσης με την ΕΕ και επιδιώκει στενότερους δεσμούς. Παρά ταύτα η ΕΕ προσεγγίζει τη χώρα υπό το πρίσμα των σχέσεων ΕΕ-Ρωσίας σε περιόδους κρίσης.

Η πολιτική σε αυτές τις χώρες είναι παγιδευμένη σε έναν φαύλο κύκλο, καθώς η ΕΕ μην προσφέροντας σαφή προοπτική ως αντάλλαγμα της εφαρμογής των κανόνων της, η προθυμία των χωρών να αναλάβουν μεταρρυθμίσεις μειώνεται, κατάσταση η οποία οδηγεί σε περαιτέρω περιορισμό των δεσμεύσεων  της ΕΕ.

 

Ο χορός των γεωπολιτικών προκλήσεων

Η ΕΕ παραμένει ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος των Δυτικών Βαλκανίων. Η ΕΕ θα μπορούσε να ενισχύσει τις σχέσεις της με τα Δυτικά Βαλκάνια, διαμορφώνοντας την περιοχή σε γέφυρα ειρήνης και ευημερίας Ανατολής-Δύσης. Αντίστοιχη πολιτική θα μπορούσε να ακολουθήσει στα ανατολικά όρια της χερσονήσου, προκειμένου οι αντιπαραθέσεις να δώσουν τη θέση τους στη συνεργασία. Η ευρωπαϊκή αξιοπιστία πλήττεται στις δύο χώρες, σε διαφορετικό χρόνο, όσο παραμένουν οι εσωτερικές διαφωνίες της ΕΕ για τη διεύρυνση και την τύχη της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης.

Πέραν των ΗΠΑ και της ΕΕ ισχυροί γεωπολιτικοί παράγοντες όπως η Ρωσία και η Κίνα με ισχυρά συμφέροντά στην ευρύτερη περιοχή, κατά τη διάρκεια της πανδημίας του κορωνοϊού, υλοποίησαν στοχευμένες δράσεις βοήθειας, ασκώντας την διπλωματία των εμβολίων.

Η Ρωσία παραμένει σημαντικός παράγων στις εξελίξεις στα Βαλκάνια, ενώ θεωρεί ως φυσική σφαίρα επιρροής τις χώρες εταίρους της ΑΕΣ, παραμένοντας ο κύριος προμηθευτής ενέργειας.

Η Κίνα επενδύει σε έργα υποδομήςστα Δυτικά Βαλκάνια. Με εξαίρεση το Κόσοβο,οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων συμμετέχουν στην Πρωτοβουλία Belt and Road και στο σχήμα «18+1». Οι κινεζικές επενδύσεις συνδυάζονται πάντα με δάνεια των χωρών, τα οποία θα πρέπει να αποπληρωθούν.

Ειδικότερα στα Δυτικά Βαλκάνια, όσο η ΕΕ παρακολουθεί τις εξελίξεις και δεν αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις της όπως συμβαίνει στη Βόρεια Μακεδονία και στην Αλβανία, οι εθνικιστικές δυνάμεις θα ενισχύονται.Το ενδεχόμενο εμφάνισης τοπικής εμβέλειας συγκρούσεων εμφιλοχωρεί στις σχέσεις Βελιγραδίου-Πρίστινας και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, όσο δεν διασφαλίζεται η ευημερία της ευρύτερης περιοχής.

Αντίστοιχα, η Μολδαβία με την Υπερδνειστερία, θα δοκιμαστεί οικονομικά λόγω των τιμών ενέργειας, όσο η ενίσχυση της παρουσίας του ΝΑΤΟ, δεν συνοδεύεται από επαρκή ευρωπαϊκή οικονομική στήριξη.

Η ΕΕ παρεμβαίνοντας διπλωματικά στον κατευνασμό των εντάσεων Ανατολής-Δύσης και οικονομικά με την υποστήριξη της ευημερίας των χωρών στην περιοχή μας περιορίζει σημαντικά την αποσταθεροποίηση τους.

Σε αυτό το περίγραμμα, η Τουρκία αξιοποιεί τις σχέσεις της με το μουσουλμανικό στοιχείο στα Δυτικά Βαλκάνια και των Γκαγκαούζων στη Μολδαβία, προκειμένου να προωθήσει την οικονομική και πολιτιστική παρουσία της μέσω της ενίσχυσης των διμερών πολιτικών και οικονομικών σχέσεων με τις δύο χώρες. Η Τουρκία έχει κάθε συμφέρον από την όξυνση των εντάσεων, προκειμένου να επιβεβαιώσει τον ρόλο της στην περιοχή.

Στον αντίποδα η Ελλάδα μπορεί να αναλάβει πολιτικές πρωτοβουλίες τόσο στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ όσο και διμερώς για την αποκλιμάκωση των εντάσεων και την ενίσχυση της ευημερίας στην περιοχή. Η επικίνδυνη στασιμότητα της εξωτερικής πολιτικής στα Βαλκάνια σε συνδυασμό με τήρηση ωχρών γραμμών στην Ανατολική Μεσόγειο, στο Αιγαίο και στο Κυπριακό, δεν συμβαδίζει με την βαρύτητα των συμφωνιών συνεργασίας με την Γαλλία και τις ΗΠΑ.

•Οικονομολόγος, πρώην ΓΓΔΟΣ ΥΠΕΞ

.