Του Σωτήρη Σιδέρη 

Η φον ντερ Λάϊεν προκάλεσε σοκ στις 16 Σεπτεμβρίου με την ομιλία της για την “κατάσταση της Ένωσης” στο Ευρωπαικό Κοινοβούλιο. Μεταξύ  άλλων πρότεινε, να καταστεί ο Καναδάς το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ, ενώ επανέφερε την πρόταση  για ένα Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας, στο οποίο θα μπορούν να συμμετέχουν  και εταίροι όπως η Ουκρανία, η Βρετανία, η Νορβηγία και ο Καναδάς. Και οι δύο προτάσεις αφορούν άμεσα την Ελλάδα. Γιατί να είναι μόνο ο Καναδάς που θα γίνει συνδεδεμένο μέλος προκαλώντας μάλιστα θετικές δηλώσεις εκ μέρους του Κυριάκου Μητσοτάκη και όχι η Τουρκία, το Ισραήλ, η Αίγυπτος και άλλες χώρες;. Και  γιατί να είναι η Ουκρανία και άλλες χώρες μέλη του Ευρωπαικού Συμβουλίου Ασφαλείας και όχι η Τουρκία;

 Έτσι και αλλιώς οι συζητήσεις για μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, αναγκάζουν ήδη την ΕΕ να αλληθωρίζει προς την Άγκυρα. Είναι επίσης απογοητευτικό το γεγονός ότι όλα αυτά βρίσκονται στο τραπέζι, ταυτόχρονα με τις συζητήσεις με την κατάργηση του βέτο, γεγονός που θα αποδυναμώσει εντελώς τις μικρότερες χώρες όπως η Ελλάδα,  στα κέντρα λήψης των αποφάσεων και θα δημιουργήσει ένα νέο Διευθυντήριο. Είναι επίσης ανησυχητικό το γεγονός ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός, μονίμως υπάκουος δεν φαίνεται να κατανοεί τις εξελίξεις και τις επιπτώσεις για την Ελλάδα. 

Εκτός νομιμότητας, εκτός πραγματικότητας

Όλα αυτά , παρά το γεγονός ότι οι ανακοινώσεις της  φον ντερ Λάϊεν,  είναι εντελώς αυθαίρετες, καθώς δεν έχει τέτοιες εξουσίες, ούτε μπορεί να λαμβάνει μόνη της αποφάσεις. Όπως ήδη απάντησαν στην επικεφαλής της Επιτροπής, δεν μπορεί να παίρνει μόνη της αποφάσεις που είναι αρμοδιότητα του Ευρωπαικού Συμβουλίου. Ωστόσο, η αστάθεια στην ΕΕ και η αναζήτηση ρόλου στην διεθνή σκηνή, όσο και η κρίση στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, οδηγούν την ΕΕ σε άτακτες κινήσεις. Πέραν του ότι για να γίνει πράξη μια ιδέα απαιτείται χρόνος, κυρίως απαιτείται αλλαγή των συνθηκών.
Ωστόσο, όπως έγινε και με την  Mercosur,  ή την πανδημία, η φον ντερ Λάιεν, κινείται εκτός των ορίων των καθηκόντων της με την σιωπηλή πολλές φορές στήριξη ορισμένων μεγάλων χωρών. Η εικόνα όμως αυτή , αντί να ενισχύει τον ρόλο και την λειτουργία της ΕΕ , δημιουργεί προβλήματα νομιμοποίησης και υπονομεύει όλο το σύστημα λήψης των αποφάσεων . Η επικεφαλής της Επιτροπής μπορεί να θέλει να μεταμορφωθεί σε  Τραμπ ή Πούτιν, αλλά δεν μπορεί , γιατί καμία συνθήκη δεν της το επιτρέπει, κατά συνέπεια είναι ζήτημα χρόνου να τεθεί θέμα νομιμότητας των αποφάσεών της.
Εκμεταλλευόμενη την κρίση στις σχέσεις με την Ρωσία και την αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η ΕΕ προσπαθεί να καλύψει τα δικά της κενά. Η τεχνητή εικόνα που  πλάθει, ότι η Ρωσία ετοιμάζεται να επιτεθεί στην Ευρώπη, δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την εμφάνιση προτάσεων όπως το Ευρωπαιό Συμβούλιο Ασφάλειας, στο οποίο θα είναι μέλη και τρίτες χώρες, όπως η Ουκρανία , η Αγγλία, ο Καναδάς.

Η Τουρκία καραδοκεί – η Ελλάδα αποδυναμώνεται

Γιατί όχι η Τουρκία, θα είναι η επόμενη ερώτηση, καθώς η Άγκυρα δεν θα αφήσει την ευκαιρία να πάει χαμένη. Το φλερτ της ΕΕ με την Τουρκία, που ήδη είναι συνδεδεμένη με την Τελωνειακή Ένωση και συζητά την αναβάθμισή της, είναι πολύ εύκολο να ενισχυθεί και στον τομέα αυτόν. Οπότε η Ελλάδα θα βρεθεί στην δυσάρεστη θέση να διαχειρίζεται όχι μόνο την αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας στο Αιγαίο, αλλά και την ανατροπή των ισορροπιών εντός της ΕΕ.

Η Τουρκία με τις αναγκαίες συμμαχίες και τις “προσφορές” προς την ΕΕ μπορεί εύκολα να καταστεί στρατηγικός εταίρος, πολλών χωρών, με την Ελλάδα να έχει εντελώς υποβαθμισμένο ρόλο. Τυπικά , θα πει η κυβέρνηση, αυτό δεν μπορεί να γίνει, είναι όμως αφέλεια, αν όχι ανικανότητα να ισχυρίζεται κανείς ότι σε έναν ασταθή και επικίνδυνο κόσμο, οι Ευρωπαίοι θα κατανοήσουν τις ελληνικές ευαισθησίες. Τα συμφέροντά τους θα σκεφθούν. Η πίεση μάλιστα για κατάργηση του βέτο θα ανατρέψει ένα μεγάλο αφήγημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και αυτό μπορεί να αποτελέσει το εισιτήριο για την μετατροπή της χώρας μας σε μέλος δεύτερης διαλογής…

Ως προς τα συνδεδεμένα μέλη , Το άρθρο 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι μόνο «ευρωπαϊκό κράτος» μπορεί να υποβάλει αίτηση ένταξης που σημαίνει ότι ο Καναδάς δεν μπορεί να υποβάλλει τέτοια αίτηση. Αν λοιπόν θεσμοθετηθεί να προσπεράσουν την Συνθήκη με την έννοια του συνδεδεμένου μέλους, τότε ανατρέπεται όλο το οικοδόμημα, γιατί απαιτούνται αλλαγές παντού και φυσικά ομοφωνία.
Είναι βέβαιο ότι πολλές χώρες, πέραν του Καναδά, που εκ των πραγμάτων δεν είναι σε θέση να προσδεθεί ουσιαστικά με την ΕΕ λόγω των τεράστιων εξαρτήσεων από τις ΗΠΑ, το ζήτημα είναι ότι θα εκφυλιστεί όλο το ευρωπαικό οικοδόμημα. Πολλές χώρες π.χ. Αίγυπτος, Τουρκία, Ισραήλ, χώρες του Καυκάσου θα πιέζουν προς την ίδια κατεύθυνση. Ποιό είναι το τίμημα για την ΕΕ. Φυσικά η κατάρρευσή της.

Η Ελλάδα στα μετόπισθεν

Οπότε γιατί συμβαίνουν όλα αυτά; προφανώς η ΕΕ εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, των διπλωματικών αδιεξόδων, της κρίσης με τις ΗΠΑ, βρίσκεται σε πολύ δύσκολη κατάσταση. Αναζητά ενδεχομένως μια αλλαγή κατεύθυνσης ώστε να εντάξει νέες αγορές που θα της προσφέρουν ανάσα. Οι κίνδυνοι όμως  που ελλοχεύουν, είναι μεγαλύτεροι  από τα οφέλη και μπορούν να οδηγήσουν στην κατάρρευσή της.
Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει αποφασισμένο και επεξεργασμένο σχέδιο, καθώς οι προβληματισμοί υπερτερούν αυτή την στιγμή, είναι προφανές  ότι θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον η σύνοδος Καναδά–ΕΕ  που θα πραγματοποιηθεί στο Μόντρεαλ τον Οκτώβριο.

Η ΕΕ μοιάζει αυτή την στιγμή με οικοδόμημα που σείεται από εσωτερικές αντιφάσεις και αντιθέσεις, από πολιτικές και οικονομικές κρίσεις , παρά με στιβαρό οργανισμό που ξέρει που βαδίζει. Υπό αυτή την οπτική, υφίσταται ήδη ζήτημα ως προς τον ρόλο και τις εξουσίες της φον ντερ Λάιεν, προφανώς ο χειμώνας θα κρίνει πολλά για την πορεία της ίδιας και της ΕΕ.

Η Ελλάδα δυστυχώς βρίσκεται στα μετόπισθεν των πολιτικών διεργασιών. Χωρίς δική της ευρωπαικό πολιτική, χωρίς αντίληψη των συνεπειών που έχουν οι ιδέες της φον ντερ Λάιεν, χωρίς κύρος και επιρροή, μοιάζει χαμένη σε έναν κυκεώνα αλλαγών που δεν αγγίζουν τον πυρήνα των πολιτικών της ΕΕ. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από τις εθνικές ανάγκες και δεν κρίνει τις εξελίξεις με βάση τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα, αλλά σύρεται πίσω από αμφιλεγόμενες πολιτικές των άλλων χωρών.